Ανακοίνωση 150 μελών των Συμβουλίων των ΑΕΙ μετά τη συνάντηση της 24/5/2015

Με το νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας που σχεδιάζεται να κατατεθεί στη Βουλή προς ψήφιση, είναι φανερό ότι επιχειρείται η τελική και πλήρης ανατροπή του θεσμικού πλαισίου του Ν.4009/2011, ο οποίος, παρ’ όλες τις παρεμβάσεις και αλλοιώσεις που υπέστη την τελευταία τριετία, απετέλεσε ένα νομικό πλαίσιο με σαφή προσανατολισμό και όραμα για το Ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο, προσανατολισμό απαραίτητο την εποχή που διανύουμε. Για ένα Πανεπιστήμιο που χαράσσει την αναπτυξιακή του στρατηγική με γνώμονα την εξωστρέφεια, την αξιοκρατία, τη διαφάνεια και την αριστεία, εμπεδώνοντας ταυτόχρονα τις αρχές της αυτοτέλειας και του αυτοδιοίκητου.

Τα εσωτερικά και ιδίως τα εξωτερικά μέλη των Συμβουλίων στηρίξαμε την προσπάθεια αυτή, όχι μόνο χωρίς κανένα προσωπικό όφελος αλλά συχνά με κόστος, από ειλικρινή διάθεση να συμβάλουμε, στην υλοποίηση ενός δύσκολου εγχειρήματος: του εκσυγχρονισμού του Ελληνικού Δημόσιου Πανεπιστημίου προωθώντας τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούν οι καιροί και η ελληνική κοινωνία. Η εύκολη - και ανθρώπινη - αντίδραση στους απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς και στην παντελή στρέβλωση της πραγματικότητας σχετικά με τα Συμβούλια και το θεσμικό τους ρόλο, που περίσσεψαν τις τελευταίες εβδομάδες, θα ήταν η παραίτησή μας. Ωστόσο, σε όλα τα ΣΙ πρυτάνευσαν ο σεβασμός προς το θεσμό, η σταθερή προσήλωσή μας στην τήρηση του νόμου ο οποίος είναι ακόμη σε ισχύ, η αποφυγή δημιουργίας προβλημάτων στη λειτουργία των Πανεπιστημίων (π.χ. μη έγκριση προϋπολογισμών από τα Συμβούλια) και η συναίσθηση του καθήκοντος απέναντι στους συναδέλφους που μας εξέλεξαν.

Τα παράλληλα σύμπαντα του υπουργείου Παιδείας (του Άγγελου Χανιώτη)

Η αναβάθμιση της θέσης του γενικού γραμματέα Ερευνας και Τεχνολογίας σε αναπληρωτή υπουργό ήταν ένα ενθαρρυντικό βήμα. Σε συνθήκες κρίσης η έρευνα και η καινοτομία, τομείς στους οποίους η Ελλάδα διαθέτει και ανθρώπινο δυναμικό και προοπτικές, αξίζουν τουλάχιστον όση προσοχή παραδοσιακά δίνεται στη ναυτιλία ή τη γεωργία. Από τη μεταπολίτευση και μετά, η έρευνα ήταν αποπαίδι της πολιτείας. Δεν έγινε προσπάθεια να χαρτογραφηθούν οι χώροι στους οποίους πραγματοποιείται· η χρηματοδότησή της ήταν ελλιπής και συχνά απρογραμμάτιστη, ενίοτε ανεξέλεγκτη και ουδέποτε ενταγμένη σε μια στρατηγική. Η τοποθέτηση στη θέση του αναπληρωτή υπουργού Ερευνας του κ. Φωτάκη, επιστήμονα με εμπειρία στο αντικείμενο, από μόνη της δεν εγγυάται αναβάθμιση της έρευνας· και αυτό όχι μόνο επειδή οι πόροι είναι περιορισμένοι, αλλά κυρίως επειδή η επιτυχία μιας ερευνητικής πολιτικής είναι άμεσα συνδεδεμένη με το καθεστώς λειτουργίας των ΑΕΙ. Σε μια χώρα με ελάχιστη βιομηχανία και λίγα αυτόνομα ερευνητικά ιδρύματα, μεγάλο μέρος της εφαρμοσμένης και σχεδόν το σύνολο της βασικής έρευνας πραγματοποιείται στα ΑΕΙ. Κατά συνέπεια, ο τρόπος οργάνωσης, διοίκησης και χρηματοδότησής τους και τα κριτήρια επιλογής και αξιολόγησης των στελεχών τους αφορούν την έρευνα.

Πρωτοβουλία «Παιδεία 2015»: Καθολική αντίδραση στο νομοσχέδιο Μπαλτά (του Βενιαμίν Καρακωστάνογλου*)

Την ώρα που τα πανεπιστήμια (αλλά και οι άλλες δύο βαθμίδες εκπαίδευσης) έχουν δραματική μείωση οικονομικών πόρων και τεράστιες ελλείψεις σε προσωπικό, το υπουργείο Παιδείας προωθεί για άμεση ψήφιση δύο νομοσχέδια (το πρώτο ήδη ψηφίστηκε) που ανατρέπουν και αναστατώνουν το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των ΑΕΙ.

Προσπαθώντας να υποβαθμίσει το πραγματικό εύρος της νομοθετικής παρέμβασης, ο υπουργός Παιδείας μιλάει για ρυθμίσεις μικρής έκτασης και κατεπείγοντος χαρακτήρα και, ενώ είχε δεσμευθεί για ουσιαστικό διάλογο, καταθέτει την προσεχή εβδομάδα (από 25/5) μονομερώς, ένα σχέδιο νόμου, που το διέρρευσε ήδη στη δημοσιότητα, που αποτελείται από 60 σελίδες διατάξεων, οι οποίες μεταβάλλουν δραστικά το λειτουργικό πλαίσιο των πανεπιστημίων!

Τα εξωτερικά μέλη στη διοίκηση των ΑΕΙ (του Μιχάλη Σταθόπουλου)

Η πολύπαθη Ανώτατη Εκπαίδευση υφίσταται πάλι μια νέα νομοθετική μεταρρύθμιση της οποίας το βασικό περιεχόμενο είναι η επαναφορά κατά βάση του προηγούμενου (πριν από τον νόμο Διαμαντοπούλου) τρόπου εκλογής των πανεπιστημιακών Αρχών, μέσω κυρίως κατάργησης του Συμβουλίου Διοίκησης (Σ.Δ.) και επανασυμμετοχής των φοιτητών με μεγάλα ποσοστά στις εκλογές αυτές.

Και όμως: Το Σ.Δ. ήταν η σπουδαιότερη, αλλά και εξαιρετικά χρήσιμη, καινοτομία των τελευταίων ετών στον χώρο των ΑΕΙ. Εννοώ το Σ.Δ. με ουσιαστικές αρμοδιότητες και όχι όπως είχε αποδυναμωθεί ήδη πριν από την τωρινή κατάργησή του. Ηταν χρήσιμη καινοτομία, όχι μόνο γιατί πρόκειται για ένα επιτυχημένο διεθνώς σύστημα ελέγχου της διοίκησης των πανεπιστημίων, αλλά και διότι χρειαζόταν στην Ελλάδα για δύο λόγους:

Απογοήτευση και ανησυχία από το Συμβούλιο του ΕΜΠ για τις επιχειρούμενες αλλαγές στα ΑΕΙ

Οι επιχειρούμενες αλλαγές στα ΑΕΙ οδηγούν στην απομόνωση των ελληνικών Πανεπιστημίων από το ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον (οι διατάξεις περί διδακτικών μονάδων αποτελούν προανάκρουσμα αυτής της πορείας), επισημαίνει με ανακοινωθέν το Συμβούλιο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ενώ:

Α. ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ότι “στη λογική (και ανθρώπινη) αντίδραση της άμεσης παραίτησής μας πρυτάνευσε ο σεβασμός προς το θεσμό” όυ]ταν ακούστηκαν από κυβερνητικά χείλη “ οι απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί, ιδιαίτερα για τα εξωτερικά μέλη Συμβουλίων που με ανιδιοτέλεια και εις βάρος του προσωπικού τους χρόνου θέλησαν να συμβάλλουν στην προσπάθεια εκσυγχρονισμού και θεραπείας των δυσλειτουργιών”.

Η διοίκηση των πανεπιστημίων: Εσφαλμένη η θεμελιώδης παραδοχή (του Κώστα Σοφούλη)

Δεν είναι μόνο το Σύνταγμα, αλλά κυρίως ο νόμος Πλαίσιο 1268/82 που θεμελίωσε την τραγικά εσφαλμένη βασική παραδοχή πάνω στην οποία στήθηκε το διοικητικό σύστημα των πανεπιστημίων μας. Η νομολογία που ακολούθησε εμπέδωσε, τσιμέντωσε θα έλεγα, το σφάλμα αυτό. Έτσι έχουμε οδηγηθεί σε ένα θεσμικό αδιέξοδο που αν δεν ξεπεραστεί δεν πρόκειται ποτέ και με κανένα τρόπο να λυθεί το ζήτημα της θέσμισης ενός αποτελεσματικού συστήματος διοίκησης. Όλες οι προσπάθειες, όσο φιλότιμες και αν είναι, θα σκοντάφτουν πάντα στο εμπειρικό σφάλμα της θεμελιώδους παραδοχής. Είναι σαν χτίζουμε στην άμμο νομίζοντας ότι χτίζουμε σε βράχο. Αξίζει να δούμε ευθέως την πραγματικότητα.

Η αλήθεια για τα Συμβούλια των ΑΕΙ (του Αλέξανδρου Νεχαμά)

Πολλά έχουν λεχθεί για την αντιδημοκρατική φύση των Συμβουλίων Ιδρύματος των πανεπιστημίων μας, η οποία, κατά τους επικριτές του θεσμού, συμβάλλει άμεσα στην καταστροφή του δημοσίου πανεπιστημίου.

Όπως τόνισε τελευταία και πάλι στη Βουλή ο Υπουργός Παιδείας Αριστείδης Μπαλτάς, κύριος λόγος της αποτυχίας των Συμβουλίων είναι το ότι αποτελούν προσπάθεια «μίμησης» του θεσμού των Boards of Trustees των Αμερικανικών πανεπιστημίου χωρίς, όμως, κατανόηση του πραγματικού τους ρόλου. Με τον κ. Μπαλτά με συνδέει παλιά φιλία και (ελπίζω) αμοιβαίος σεβασμός. Ελπίζω επίσης, λοιπόν, ότι θα προσλάβει το κείμενο αυτό ως καλοπροαίρετη συμβολή στον διάλογο για την Παιδεία.

15 ψεύδη σε 15 λεπτά (της Βάσως Κιντή)

Ο πρωθυπουργός στη Βουλή απαντώντας σε ερώτηση του Σταύρου Θεοδωράκη για την παιδεία χρησιμοποίησε απροκάλυπτα ψεύδη για να δικαιολογήσει τη βεβιασμένη κατεδάφιση του ισχύοντος νόμου στα πανεπιστήμια.

Τι είπε;

1. ότι επείγει η κατάργηση των Συμβουλίων λόγω της «εκρηκτικής κατάστασης που έχει δημιουργηθεί στα Πανεπιστήμια εξ αιτίας της δυνατότητας που τους δίνει ο νόμος να εμπλέκονται ανοιχτά τόσο στο ακαδημαϊκό όσο και στο διοικητικό έργο». Λάθος. Πρώτον, τα Συμβούλια έχουν εκ του νόμου αυστηρά εποπτικό και ελεγκτικό ρόλο. Δεν διοικούν και δεν εμπλέκονται καθόλου στα ακαδημαϊκά. Δεύτερον δεν υπάρχει καμία απολύτως εκρηκτική κατάσταση στα πανεπιστήμια πόσω μάλλον τέτοια που να προκύπτει από μία δήθεν επέμβαση των Συμβουλίων στο ακαδημαϊκό και διοικητικό έργο.

Οκτώ ψεύδη του κ. Πρωθυπουργού στην ομιλία του στη Βουλή

1. «Ο νόμος 4009 δίνει τη δυνατότητα στα Συμβούλια να εμπλέκονται ανοιχτά στο ακαδημαϊκό και διοικητικό έργο»

Ψευδές: Τα Συμβούλια έχουν εκ του νόμου αυστηρά εποπτικό και ελεγκτικό ρόλο.

2. «Τα Συμβούλια έχουν εμπλοκή σε προγράμματα σπουδών»

Ψευδές: Εκ του νόμου μόνον η Σύγκλητος έχει αυτήν την αρμοδιότητα.

3. «Τα Συμβούλια δεν παρουσίασαν στρατηγικό σχεδιασμό»

Ψευδές: Ο νόμος προβλέπει εισήγηση της Συγκλήτου που εγκρίνει το Συμβούλιο. Οι Σύγκλητοι δεν εισηγήθηκαν.

4. «Τα Συμβούλια φτιάχνουν δικούς τους εσωτερικούς κανονισμούς χωρίς να ρωτάνε κανέναν»

Ψευδές: Το Συμβούλιο εγκρίνει πρόταση εσωτερικού κανονισμού της Συγκλήτου

5. «Τα ΑΕΙ δεν είχαν τις τεχνικές δυνατότητες να διαγράψουν τους αιώνιους φοιτητές από το 2011»

Ψευδές: Οι πρυτανικές αρχές και οι Σύγκλητοι απλώς αρνούνταν να το πράξουν.

6. «Τα Συμβούλια ήταν το όχημα για να επιβληθούν δίδακτρα»

Ψευδές: Αποφάσεις για δίδακτρα στα μεταπτυχιακά έπαιρναν οι Σύγκλητοι (καμία αρμοδιότητα τα Συμβούλια) και συχνά με προτάσεις μελών του Σύριζα.

7. «Ο ισχύων νόμος απέκλειε τους φοιτητές από τη διοίκηση»

Ψευδές: Προβλέπει συγκεκριμένο τρόπο συμμετοχής με καθολική ψηφοφορία για αντιπροσώπους που δεν ενεργοποίησαν ποτέ οι φοιτητές.

8. «Τα Συμβούλια σπεύδουν να συστήσουν ΝΠΙΔ για να διαχειριστούν ό,τι προλάβουν από τους πόρους, την περιουσία και του Ειδικούς Λογαριασμούς"

Ψευδές: Τα Συμβούλια έχουν μόνον εποπτικό ρόλο στα οικονομικά των ιδρυμάτων.

Ομάδες και φέουδα (της Βάσως Κιντή)

Στη μνήμη του Χρήστου Νικολάου που υπερασπίστηκε όσο λίγοι την πανεπιστημιακή μεταρρύθμιση

Το φθινόπωρο του 2013 το ΕΚΠΑ ήταν επί τρεις μήνες κλειστό. Τόσο ο τότε πρύτανης Θ. Πελεγρίνης όσο και υπηρεσιακοί παράγοντες έλεγαν στην ακαδημαϊκή κοινότητα και στην κοινή γνώμη ότι στο πανεπιστήμιο δεν μπορούν να γίνουν εγγραφές φοιτητών, να χορηγηθούν πτυχία, να εκπληρωθούν οι διεθνείς υποχρεώσεις του ιδρύματος, να εξυπηρετηθούν ερευνητικά προγράμματα, να πληρωθούν προμηθευτές κ.λπ. λόγω της καθολικής απεργίας του διοικητικού προσωπικού.
Το Συμβούλιο Ιδρύματος είχε καλέσει επανειλημμένα με ανακοινώσεις του τον πρύτανη να ανοίξει το ίδρυμα εξασφαλίζοντας την παρουσία προσωπικού ασφαλείας. Εισέπραξε αγωγή από τον πρύτανη και μήνυση από τους διοικητικούς υπαλλήλους για συκοφαντική δυσφήμηση. 

Συμβούλια - Διάλογος

Ο ρόλος του Συμβουλίου είναι εποπτικός. Παρατηρήθηκαν ωστόσο περιπτώσεις σοβαρών διαφωνιών με τις πρυτανικές αρχές. Πώς πρέπει να λύνονται αυτές οι συγκρούσεις δεδομένου ότι ήδη από τον ψηφισμένο νόμο δεν υπάρχει η πρόβλεψη του αρχικού νομοσχεδίου για ανάκληση του πρύτανη από το Συμβούλιο, αφού πλέον ο πρύτανης εκλέγεται; Μπορεί, με τους περιορισμούς που θέτει το Σύνταγμα, να είναι το Συμβούλιο πραγματικά ανεξάρτητο από τις πρυτανικές αρχές ή μπορεί να δημιουργηθούν συμμαχίες μεταξύ μέρους του Συμβουλίου και των Πρυτανικών αρχών; Πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η ανεξάρτητη εποπτεία των ιδρυμάτων; Θα ήταν σημαντικό μέλη των Συμβουλίων και των πρυτανικών αρχών να καταθέσουν την εμπειρία και τις προτάσεις τους. Τι πρέπει να αλλάξει;